Koreyaga kelish qiyin. Lekin qolish undan ham qiyin. Bu gapni deyarli hamma biladi, lekin bu qiyinchilik nimada ekanini faqat yashab ko‘rgan odam tushunadi. Bu yerda masala faqat ish soatlari yoki til emas. Masala — har kuni o‘zingni qayta-qayta ichidan tekshirib ko‘rishingda. “Men bunga chiday olamanmi?”, “Bu hayot menga mosmi?” degan savollar jimjit paytlarda chiqib keladi. Qiziq tomoni shundaki, qaytib ketayotganlarning deyarli hech biri “men yengildim” demaydi. Chunki ko‘pchilik aslida yengilmaydi — shunchaki boshqa yo‘lni tanlaydi.
Javohir oilasi sabab qaytdi. Bu eng ko‘p uchraydigan, lekin tashqaridan eng kam tushuniladigan holat. Uyda muammo bo‘lsa, xorijda ikki baravar og‘ir bo‘ladi. Ishdan keyin charchab kelib, telefon orqali muammo hal qilolmaysan. Bu yerda hech kim “holingni tushunib” ishni sekinlashtirib bermaydi. Jadval o‘zgarmaydi, talab kamaymaydi. Javohir ketdi. Bu qochish emas edi. Bu vaziyatni tan olish edi. Ba’zida eng to‘g‘ri qaror — kuchni saqlab qolish bo‘ladi.
Orifjon esa imkoniyat sabab ketdi. O‘zbekistonda o‘qitish markazida menejerlik ishi chiqdi. Lavozim bor, mas’uliyat bor, lekin hurmat ham bor. Koreyada esa u yana “newbie ishchi” edi. Har doim pastdan boshlaysan. Orifjon bir semestr chidadi. Keyin ketdi. Bu ham noto‘g‘ri qaror emas edi. Chunki hamma ham noldan qurishni xohlamaydi. Kimdir uchun bu o‘sish, kimdir uchun esa ichki qarshilik.
Anvar ishga chidadi, tilni ham asta-sekin o‘rgandi. Lekin yolg‘izlikni ko‘tara olmadi. Bu yerda odamlar ko‘p, lekin yaqinlik kam. Hammaning vaqti hisobli, hamma charchagan. Ishdan keyin “kel, gaplashamiz” deydigan odam kam. Anvar uchun eng og‘iri ish emas, sukut edi. Bir kuni u o‘ziga shunchaki savol berdi: “Men shu hayotda uzoq qolishni xohlaymanmi?” Javob topildi — va u ketdi.
Kamol esa shoshildi. Koreyaga kelib, tez natija kutdi. Tez pul, tez o‘sish, tez o‘zgarish. Lekin bu yer sekinlikni talab qiladi. Har narsa navbat bilan bo‘ladi. Kamol shu sekinlikka chiday olmadi. Keyin ketib, orqaga qarab: “Men shunchaki erta charchagan ekanman,” dedi. Bu yutqazish emas edi. Bu vaqtni noto‘g‘ri baholash edi.
Dilshod esa qolganlardan. U bir necha yil ishladi, hujjatlarini to‘g‘riladi, pul yig‘di. Tashqaridan qaraganda hammasi joyida edi. Lekin ichida doim bitta his bor edi: “Vaqt o‘tyapti.” Koreyada qolish ham ba’zida ketishdan qiyin bo‘ladi. Chunki qolgan sari savollar ko‘payadi: “Keyin nima?”, “Bu hayot meni qayerga olib boradi?”
Rustam esa ketib, yana qaytdi. Birinchi safar charchab ketdi. Ikkinchi safar esa nima kutayotganini bilib keldi. Farq katta bo‘ldi. Demak, masala faqat mamlakatda emas, balki tayyorgarlikda ham.
Oxirida shuni aytish kerak: Koreyadan ketish uyat emas. Qolish ham medal emas. Har kim o‘z og‘irligini ko‘taradi. Koreya esa shunchaki filtr. Kim nima bilan kelganini va nimaga chidashini tez ochib beradi. Eng muhimi — ketib ham, qolib ham o‘zing bilan halol bo‘lish.